Patronen doorbreken: waarom begrijpen wat je doet nog niet betekent dat je het anders doet

Sommige patronen zie je pas wanneer iemand anders je erop wijst.

Andere ken je inmiddels maar al te goed.

Je neemt je bijvoorbeeld voor om deze keer niet meteen alles op je te nemen. Toch ben jij een week later weer degene die het probleem probeert op te lossen.

Je wilt eerder zeggen wat je ergens van vindt, maar zodra het gesprek spannend wordt houd je je toch in.

Of je weet precies dat je te lang doorgaat voordat je rust neemt. En opnieuw merk je het pas wanneer je eigenlijk al over je grens heen bent.

Achteraf kun je vaak goed uitleggen wat er gebeurde.

Je ziet waar het begon, wat je deed en soms zelfs waarom je het deed.

En toch gebeurt het de volgende keer weer.

Ik zie precies wat ik doe. Waarom doe ik het dan toch weer?

Dat is misschien wel het frustrerende aan patronen doorbreken.

Je kunt jezelf behoorlijk goed begrijpen en alsnog merken dat je op het moment zelf in dezelfde reactie terechtkomt.

Waarom zijn patronen zo hardnekkig?

Een reactie die je vaak hebt herhaald, wordt vertrouwd.

Je hoeft er steeds minder bewust over na te denken.

Er gebeurt iets en je bekende reactie is er vaak razendsnel.

Iemand vraagt om hulp en je neemt het over.

Een gesprek wordt ongemakkelijk en je houdt je in.

Je weet niet precies wat er gaat gebeuren en begint alles uit te zoeken.

Je voelt druk en gaat harder werken.

Dat soort reacties kunnen zo bekend worden dat ze op het moment zelf bijna vanzelfsprekend voelen.

Daar zit ook iets praktisch in.

Je hoeft niet iedere situatie vanaf nul te beoordelen. Veel van wat we dagelijks doen, doen we juist doordat we eerder hebben geleerd wat voor ons werkt.

Alleen kan een reactie die ooit goed paste later minder behulpzaam worden.

Je leven verandert.

Je relaties veranderen.

Wat je belangrijk vindt verandert.

En toch kan die oude reactie nog steeds sneller beschikbaar zijn dan iets nieuws.

Dat is een van de redenen waarom een patroon herkennen nog niet automatisch betekent dat je het ook direct kunt veranderen.

Hoe herken je een terugkerend patroon?

Een patroon is meestal meer dan een handeling die toevallig twee keer voorkomt.

Er zit vaak een herkenbare lijn in.

Er gebeurt iets.

Jij reageert op een manier die je kent.

En uiteindelijk beland je opnieuw op een plek die ook bekend voorkomt.

Misschien begint het met een verzoek.

Je zegt ja.

Later merk je dat je agenda opnieuw te vol zit.

Of iemand reageert kortaf.

Je voelt spanning en zegt niet wat je eigenlijk wilde zeggen.

Daarna blijf je nog dagen met het gesprek rondlopen.

Hetzelfde kan gebeuren met werk, relaties, grenzen, verantwoordelijkheid of de manier waarop je met onzekerheid omgaat.

Op het moment zelf voelt je reactie vaak logisch.

Op het moment zelf voelt mijn reactie vaak heel logisch. Pas later denk ik: daar ging ik weer.

Dat achteraf herkennen is waardevol.

Je ziet immers dat er iets terugkomt.

Maar voor verandering wordt vooral interessant of je het patroon ook steeds iets eerder kunt herkennen.

Wat levert het patroon je op?

We kijken meestal eerst naar wat een patroon ons kost.

Je bent moe omdat je steeds te veel op je neemt.

Je baalt omdat je opnieuw niets hebt gezegd.

Je merkt dat je weer uren hebt nagedacht over iets waar je eigenlijk al genoeg over wist.

Toch blijft de reactie terugkomen.

Dan is het de moeite waard om niet alleen naar de nadelen te kijken.

Wat doet die reactie op het moment zelf voor je?

Als je ja zegt, hoef je iemand misschien niet teleur te stellen.

Als je alles zelf oplost, hoef je niet af te wachten of iemand anders het goed doet.

Als je je terugtrekt, neemt de spanning in het gesprek misschien even af.

Als je alles blijft uitzoeken, geeft dat tijdelijk het gevoel dat je meer grip hebt.

Dat betekent niet dat je bewust kiest voor het patroon.

Wel dat de reactie op korte termijn iets kan regelen.

Juist daardoor kan ze aantrekkelijk blijven, ook wanneer je inmiddels goed ziet wat ze je op langere termijn kost.

De vraag wordt dan niet alleen:

Waarom doe ik dit steeds?

Maar ook:

Wat hoef ik even niet te voelen, af te wachten of te bespreken wanneer ik zo reageer?

Daar kan veel informatie in zitten.

Het patroon begint vaak eerder dan je denkt

Stel dat je regelmatig te veel verantwoordelijkheid op je neemt.

Het moment dat het zichtbaar wordt, is misschien wanneer je zegt:

Laat mij het wel doen.

Maar waarschijnlijk gebeurde er daarvoor al iets.

Je zag iemand twijfelen.

Je merkte dat iets langzaam ging.

Je dacht dat het mis kon lopen.

Je voelde irritatie of onrust.

En daarna nam je het over.

Wanneer je alleen kijkt naar het laatste moment, lijkt de oplossing eenvoudig:

De volgende keer moet ik het gewoon niet doen.

Alleen ben je dan al vrij ver in het patroon.

Interessanter is wat er eerder gebeurt.

Misschien merk je eerst dat je ongeduldig wordt.

Dat je in je hoofd al oplossingen begint te bedenken.

Dat je voelt dat je wilt ingrijpen.

Daar ontstaat eerder ruimte om iets te herkennen.

Hetzelfde geldt voor andere patronen.

Voordat je je terugtrekt, was er misschien al spanning.

Voordat je ja zegt, heb je misschien al bedacht dat iemand teleurgesteld zou kunnen raken.

Voordat je gaat piekeren, merk je misschien al dat je moeite hebt met het feit dat je iets nog niet weet.

Het zichtbare gedrag is vaak niet het begin.

Wat helpt om patronen te doorbreken?

Patronen doorbreken begint meestal niet met een groot besluit.

Vanaf nu doe ik dit nooit meer

klinkt duidelijk, maar het oude gedrag heeft vaak een flinke voorsprong.

Je hebt het vaker gedaan.

Het voelt vertrouwd.

En het komt snel op.

Daarom kan een kleinere verandering veel belangrijker zijn.

Je merkt eerder wat er gebeurt.

Je wacht even voordat je antwoord geeft.

Je zegt niet automatisch ja.

Je neemt iets niet direct over.

Je merkt dat je jezelf wilt terugtrekken en blijft nog even in het gesprek.

Of je voelt de neiging om alles opnieuw uit te zoeken en vraagt jezelf af of er werkelijk nog informatie ontbreekt.

Er ontstaat dan een klein moment tussen wat er gebeurt en wat je gewend bent daarna te doen.

Dat moment hoeft niet groot te zijn.

Je hoeft ook niet meteen precies te weten wat de perfecte andere reactie is.

Je oefent om op zo'n moment ook anders te kunnen reageren.

Soms is dat al genoeg om te ontdekken dat de situatie anders verloopt dan je gewend bent.

Anders reageren kan eerst juist ongemakkelijk voelen

Oud gedrag is vertrouwd.

Nieuw gedrag vaak niet.

Als je gewend bent om meteen te helpen, kan wachten onvriendelijk voelen.

Als je normaal gesproken conflicten vermijdt, kan eerlijk zeggen wat je vindt behoorlijk spannend zijn.

Als je gewend bent alles vooraf te controleren, kan stoppen met zoeken voelen alsof je iets belangrijks laat liggen.

Dat ongemak zegt niet automatisch dat je nieuwe reactie verkeerd is.

Je doet alleen iets wat nog minder bekend is.

En precies daar wordt het interessant.

Want zodra het ongemakkelijk wordt, ligt het oude patroon weer klaar.

Toch maar helpen.

Toch maar niets zeggen.

Toch nog even controleren.

Op zo'n moment kun je het eens anders proberen en kijken wat er werkelijk gebeurt.

Misschien blijkt dat iemand prima zelf verder kan.

Dat een gesprek minder escaleert dan je verwachtte.

Of dat een probleem zich helemaal niet voordoet.

Zo ontstaat nieuwe ervaring naast de oude.

Een terugval betekent niet dat je weer bij het begin bent

Bij patronen doorbreken kun je snel denken in slagen en mislukken.

Deze keer deed ik het anders: goed.

Deze keer deed ik weer hetzelfde: mislukt.

Dat maakt veranderen onnodig hard.

Een bekende reactie kan nog lange tijd terugkomen.

Zeker wanneer je moe bent, onder druk staat of snel moet handelen.

Interessanter is wat je inmiddels eerder ziet.

Misschien merkte je het deze keer tijdens het gesprek in plaats van twee dagen later.

Misschien zei je eerst ja en kwam je er een uur later op terug.

Of je nam opnieuw te veel op je, maar zag nu veel sneller hoe dat gebeurde.

Dat zijn geen perfecte veranderingen.

Het zijn wel verschillen.

Misschien zit de winst niet in het nooit meer doen, maar in het eerder merken dat het gebeurt.

Een terugval haalt die ontwikkeling niet weg.

Je krijgt juist opnieuw informatie over het moment waarop het patroon nog sterk is.

Wat kun je de volgende keer eerder merken?

Wanneer je een patroon goed kent, hoef je niet iedere keer je hele verleden opnieuw uit te pluizen.

Een concrete situatie kan al veel laten zien.

Wat gebeurde er vlak voordat je bekende reactie kwam?

Wat dacht je toen?

Wat voelde je?

Waar kreeg je ineens behoefte aan?

Wilde je iets oplossen?

Iemand geruststellen?

Spanning verminderen?

Meer zekerheid krijgen?

Of juist zo snel mogelijk uit de situatie?

Het hoeft niet meteen een groot inzicht op te leveren.

Het doel is vooral dat je de herhaling eerder leert herkennen.

Want hoe eerder je merkt wat er gebeurt, hoe meer ruimte er is om te kiezen wat je ermee wilt doen.

Soms doe je alsnog hetzelfde als altijd.

Soms niet.

Maar het patroon gebeurt steeds minder volledig buiten je aandacht om.

En juist daar kan iets gaan veranderen.

Wanneer persoonlijke coaching kan helpen

Sommige patronen worden vrij snel duidelijk zodra je er bewust op gaat letten.

Je herkent wat er gebeurt, probeert iets anders en merkt dat er beweging ontstaat.

Bij andere patronen weet je inmiddels bijna precies hoe ze werken en beland je toch steeds op dezelfde plek.

Dan kan het lastig zijn om zelf nog te zien waar de ruimte zit.

Waar begint het patroon precies?

Wat maakt jouw bekende reactie op dat moment zo logisch?

Wat levert ze je op?

En wat gebeurt er wanneer je niet automatisch doet wat je gewend bent?

Bij persoonlijke coaching kijken we daarom naar concrete situaties. Niet alleen naar het gedrag waar je vanaf wilt, maar juist naar wat er vlak ervoor gebeurt en waar een andere reactie mogelijk wordt.

Je kunt ook lezen hoe ik werk wanneer je merkt dat veel begrijpen nog niet automatisch betekent dat je iets anders gaat doen.

Je hoeft je patroon niet eerst volledig te kunnen verklaren voordat je ermee aan de slag kunt.

Soms is een terugkerende situatie al genoeg om te zien waar de herhaling begint en waar je de volgende keer iets eerder kunt bijsturen.